Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Projekty badawcze Centrum Badań Przekładoznawczych

W sierpniu i wrześniu 2020 roku Wydział Polonistyki UJ i Instytut Slawistyki UHH współpracowały w ramach Szkoły Letniej Teorii Przekładu (Translation Studies Reading Group & Workshops [online]) organizowanej przez doktorantki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Hamburskiego Karolinę Kamińską (UHH) i Joannę Sobesto (UJ) pod opieką prof. Anji Tippner oraz dr hab. Magdy Heydel, prof. UJ.

W ramach współpracy w roku akademickim 2020/2021 zaplanowano szereg dyskusji panelowych, spotkań z tłumaczkami, tłumaczami i osobami współtworzącymi rynek wydawniczy, zwłaszcza w kontekście polskim i niemieckim, warsztaty przekładowe oraz konferencję i seminaria poświęcone socjologii i teorii przekładu. W obecnej sytuacji wymienione wydarzenia są planowane w formie zdalnej, stacjonarna letnia szkoła przekładu została zaplanowana na lato 2021 roku.

Osoby pragnące zaangażować się w działania w ramach międzyuniwersyteckiej współpracy proszone są o kontakt z Joanną Sobesto (joanna.sobesto@doctoral.uj.edu.pl).

Od 2016 roku grupa studentek i doktorantek, badaczek przekładu i pamięci, pod opieką dr hab. Magdy Heydel prof. UJ (Centrum Badań Przekładoznawczych, Wydział Polonistyki UJ) i dr. hab. Romy Sendyki prof. UJ (Ośrodek Badań nad Kulturami Pamięci, Wydział Polonistyki UJ) realizuje projekt tłumaczeniowy mający na celu wnikliwą analizę i interpretację istniejącego przekładu audiowizualnego filmu Claude’a Lanzmanna „Shoah”  i stworzenie nowego, który pozwoli uzyskać pogłębioną wiedzę i zrozumieć kontekst powstania filmu osobom nieznającym języka polskiego. Dotąd wspólnie analizowałyśmy wypowiedzi pochodzące z kilku wybranych scen Shoah Claude’a Lanzmanna, wspomagając się opiniami specjalistów zajmujących się przekładem, pamięcią, antropologią, dialektami, komunikacją, humanistyką cyfrową, kulturą jidysz, historią Zagłady i historią filmu. Pierwsze spostrzeżenia i wstępne wnioski z tego wciąż kontynuowanego przedsięwzięcia o charakterze pilotażowym i diagnozującym są przedstawione w tomie 38 czasopisma „Przekładaniec” w następujących artykułach:

 

Roma Sendyka, Naturallement: o wariantach mowy świadków Zagłady w Shoah Claude’a Lanzmanna, Przekładaniec, 38 - Przekład i pamięć 1, s. 7-26

Karolina KwaśnaMagdalena Heydel, „Niech Pani im to opowie…” Niesłyszalne głosy w Shoah Claude’a Lanzmanna, Przekładaniec, 38 - Przekład i pamięć 1, s. 27-52

Joanna SobestoMagdalena Heydel, Językowa tożsamość świadka. Analiza mowy mieszkańców Chełmna nad Nerem w scenie przed kościołem, Przekładaniec, 38 - Przekład i pamięć 1, s. 53-74

Artur Czesak, Kilka glos językoznawcy do sceny sprzed kościoła w Chełmnie, Przekładaniec, 38 - Przekład i pamięć 1, s. 75-84

Sylwia Papier, Spotkanie z Szymonem Srebrnikiem – analiza komunikacyjna i performatywna, Przekładaniec, 38 - Przekład i pamięć 1, s. 85-100

 

Transkrypt sceny przed kościołem w Chełmnie w Shoah Claude’a Lanzmanna

Przekładaniec, 38 - Przekład i pamięć 1, s. 101-122

 

Artykuły i transkrypt dostępne do pobrania na stronie "Przekładańca" 

 

W projekcie dotąd wzięli udział:

dr hab. prof. UJ Magda Heydel (Centrum Badań Przekładoznawczych, Wydział Polonistyki UJ)

dr hab. prof. UJ Roma Sendyka (Ośrodek Badań nad Kulturami Pamięci, Wydział Polonistyki UJ)

dr Monika Zabrocka (Uniwersytet Pedagogiczny, Kraków)

dr Zofia Ziemann Centrum Badań Przekładoznawczych, Wydział Polonistyki UJ)

doktorantki i studentki: Karolina Kwaśna, Joanna Sobesto, Sylwia Papier i Barbara Bruks.

Wsparli nas następujący specjaliści: dr Artur Czesak (Katedra do Badań nad Przekładem i Komunikacją Międzykulturową UJ), dr Karolina Szymaniak (Katedra Judaistyki, Uniwersytet Wrocławski), dr Jan Rybicki (Instytut Filologii Angielskiej UJ) i Victoria Miluch (Fulbright Scholar).

Niektóre z naszych spotkań konsultacyjnych odbyły się podczas siódmej edycji Festiwalu im. Jana Błońskiego (Świadectwa literatury, 25–26 maja 2017 roku). Prezentowałyśmy tam wstępne wyniki naszej pracy i rozmawiałyśmy z dr. hab. Tomaszem Łysakiem (Instytut Komunikacji Specjalistycznej i Międzykulturowej, Uniwersytet Warszawski) oraz dr. Bartoszem Kwiecińskim (Centrum Badań Holokaustu UJ).

Projekt zaprezentowałyśmy także podczas VI Warsztatów Regionalnych IATIS „Historia przekładu literackiego. Nowe obszary i metody badawcze w polskim kontekście” w Krakowie we wrześniu 2017 roku.

Dziękujemy ponadto za wsparcie i życzliwość Dorocie Kozickiej (Katedra Krytyki Wydziału Polonistyki UJ), Erice Lehrer (Concordia University), Dorocie Głowackiej (King’s College, Halifax) i Bożenie Karwowskiej (University of British Columbia).

Projekt został także zaprezentowany przez Magdę Heydel w trakcie 5th Conference of the International Association of Translation and Intercultural Studies w Hongkongu w 2018 roku; cenne uwagi zaproponowała m.in. dr Sharon Deane-Cox (University of Strathclyde).

 

 

 

W roku akademickim 2019/2020 Centrum Badań Przekładoznawczych zorganizowało cykl wykładów mistrzowskich, które wygłosił prof. Tadeusz Sławek. W trakcie comiesięcznych spotkań podjęto wysiłek nie tyle tłumaczenia, co tłumaczenia tłumaczenia. Jak zauważa profesor:

„Na zbyt wielkie przeszkody natrafia w swej podróży tłumacz, ten »mały Don Kichot«, by można je było po prostu wytłumaczyć. Wszystko da się przełożyć – to prawda; ale równocześnie nic nie da się przełożyć. A może inaczej: wszystko można przełożyć; niczego nie da się przetłumaczyć.

Nie będziemy tłumaczyć, czym jest tłumaczenie, lecz – nieśmiało i zapewne skazując się na porażkę – uczynimy ledwie kilka małych kroków, by tłumaczyć (sobie) tłumaczenie. Po to, aby, skoro zadania tłumacza są tak trudne (patrz Walter Benjamin), zrozumieć na czym polega owa trudna podróż po „okrężnych drogach” przypominających te, którymi wędrował Rycerz Smętnego Oblicza”.

Cykl pięciu wykładów o frapujących tytułach: „Co nam chce powiedzieć Paul McCartney?” „Słownik, czyli kto umiera na 9 stronie” czy „Tłumacz jako chirurg” ukaże się drukiem w najbliższych miesiącach.

 

W roku akademickim 2016/2017 Centrum Badań Przekładoznawczych UJ przy Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego wraz z Instytutem Kultury Miejskiej i zespołem festiwalu „Odnalezione w Tłumaczeniu” organizowało cykl wykładów mistrzowskich Małgorzaty Łukasiewicz. Wykłady te ukazały się drukiem w kwietniu 2017 roku jako „Pięć razy o przekładzie” nakładem wydawnictwa Instytut Kultury Miejskiej oraz Wydawnictwa Karakter.

W roku akademickim 2018/2019 Centrum Badań Przekładoznawczych zorganizowało cykl wykładów PRZEKŁAD W NOWYCH KONTEKSTACH / TRANSLATION IN NEW CONTEXTS

Od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku w przekładoznawstwie coraz więcej miejsca zajmują badania nad tłumaczeniem kultur w kontekście różnych obszarów ludzkiej egzystencji i sposobów jej ekspresji, wychodzące daleko poza zagadnienia języków i tekstów. Poszerzenie pola badań nad przekładem nie tylko przyniosło ogromną zmianę metodologiczną w samej dyscyplinie, ale także ujawniło potencjał przekładoznawstwa jako metodologii studiów nad kulturą i nowej humanistyki. Szeroko definiowany przekład – rozumiany nie tylko jako działanie pośredniczące, lecz również aktywność twórcza i poznawcza – jest wszechobecny w kulturze i współtworzy niemal wszystkie jej wymiary. Dostrzeżenie tradycyjnie skazanej na niewidzialność praktyki przekładowej oraz jej podmiotów - tłumaczy - pozwala rzucić światło na nowe wymiary rzeczywistości humanistycznej i skomplikować jej często nazbyt gładką strukturę.

Równocześnie przekład jako praktyka kulturowa wydaje się znakomitym przykładem proponowanego przez nową humanistykę modelu poznawczego, który Ryszard Nycz (2017) nazywa sondowaniem. Polegałby on na porzuceniu założeń o bezcielesności, bezosobowości, statyczności, zewnętrzności i neutralności badacza na rzecz modelu opartego na poznaniu ucieleśnionym, spersonalizowanym, działającym z perspektywy wewnętrznej i zaangażowanej. Przekład to wszak aktywne uczestnictwo w kulturze, wymagające usytuowania podmiotu wewnątrz procesu. Jest pracą z konkretnymi przypadkami, w której tekst staje się laboratorium twórczym, niepozbawioną elementu interwencji, wyświetlającą niedostrzegane dotąd cechy rzeczywistości. Badanie przekładu staje się w tej optyce badaniem dziania się kultury.

„Przekład w nowych kontekstach” to cykl wykładów i dyskusji, w trakcie których zastanawialiśmy się nad działaniem sondującym przekładu w różnych obszarach humanistyki oraz przyglądaliśmy się pracy przekładoznawstwa, wykraczającego poza obszar uznawany tradycyjnie za jego główną domenę. Zaproszeni goście – uczeni pracujący w przestrzeniach inter- i transdycyplinarnych – zaprezentowali badania dotyczące kwestii tak różnych jak tłumaczenie pamięci, przekład w kontekście konfliktu zbrojnego czy wcielenia angielszczyzny w przestrzeni postkolonialnej:

prof. Desiree Shyns (Ghent University) “Translation and Cultural Memory”

dr Sharon Deane-Cox (University of Strathclyde Glasgow) “Overcoming Language Difficulties: The implementation and narration of the Belsen relief effort”

prof. Claire Larsonneur (Université de Vincennes - Paris 8) “Neural Machine Translation:  A case of disruption?”

prof. Vicente L. Rafael (University of Washington) “Linguistic Currencies: The Political Economy of English in the U.S. and Southeast Asia”

prof. Hilary Footitt (University of Reading)“Languages in War and Conflict: The challenges to Translation Studies”

prof. Lydia H. Liu (Columbia University) “Sense and Nonsense: The Place of Meaning in Translation”